Thân phận người phụ nữ trong các bài nhạc thời chinh chiến

0
2665

Tôi “biết” đến mùi vị của chiến tranh chủ yếu là qua lời kể của người lớn, qua phim ảnh, sách truyện và đặc biệt là qua âm nhạc.

Loại nhạc tôi nói đến đây là những bài hát được các nhạc sĩ ở miền Nam viết từ trước năm 1975. Họ đã viết những bài hát này trong hoàn cảnh chiến tranh đang cực kỳ khốc liệt, không ai biết ngày mai ai còn, ai mất và đặc biệt là viết trong một môi trường văn hóa tương đối tự do, không bị định hướng. Chính vì thế, họ đã khắc họa cả mặt trái lẫn mặt phải của chiến tranh vào trong bài hát của mình một cách rất thực, thực đến nỗi, có những bài hát, ngay khi được nghe lần đầu tiên, tôi đã có thể hình dung rõ mồn một hình ảnh của người trong cuộc, thậm chí tôi còn có thể cảm được nỗi đau của họ như thể bi kịch ấy đang xảy ra cho chính tôi.

Mấy ngày nay, khi Trung Quốc vào Biển Đông, có người bạn tôi, không hiểu vì đã cảm nhận được “mùi” chiến tranh đang đến gần hay sao ấy mà bạn đã liên tục post lên FB những bài hát về những người lính trận vong như Anh Không Chết Đâu Anh, Cho Một Người Nằm Xuống… Tôi cũng thích những bài hát này, nhưng thực lòng, là phụ nữ, tôi “cảm” bài hát “Ngày mai đi nhận xác chồng” hơn. Nói vậy thôi, chứ tôi nghĩ dù là nam hay nữ, bạn cũng sẽ cảm thấy đắng lòng như tôi khi “thấy” hình ảnh người góa phụ trẻ không còn muốn “mình là mình” khi phải trải qua cực hình đi nhận lãnh xác thân vô hồn của người chồng tử trận.

TƯỞNG NHƯ CÒN NGƯỜI YÊU

Thơ: Lê Thị Ý, Nhạc: Phạm Duy

Ngày mai đi nhận xác chồng
Say đi để thấy mình không là mình
Say đi cho rõ người tình
Cuồng si độ ấy hiển linh bây giờ

Cao nguyên hoang lạnh ơ hờ
Như môi thiếu phụ nhạt mờ dấu son
Tình ta không thể vuông tròn
Say đi mà tưởng như còn người yêu

Phi cơ đáp xuống một chiều
Khung mây bàng bạc mang nhiều xót xa
Dài hơi hát khúc thương ca
Thân côi khép kín trong tà áo đen

Chao ơi thèm nụ hôn quen
Ðêm đêm hẹn sẽ chong đèn chờ nhau
Chiếc quan tài phủ cờ màu
Hằn lên ba vạch đỏ au phũ phàng

Em không thấy được xác chàng
Ai thêm lon giữa hai hàng nến trong?
Mùi hương cứ tưởng hơi chồng
Nghĩa trang mà ngỡ như phòng riêng ai.

Tôi thầm phục Nhà Thơ Lê Thị Ý. Cơ duyên sắp đặt để Bà sống tại thành phố Pleiku những năm đầu thập niên 70 thế kỷ trước. Lúc ấy vào thời điểm chiến tranh khốc liệt, thành phố này đầy lính và vợ con của họ. Chứng kiến nỗi đau của những người vợ lính khi đi lật từng tấm poncho trong nhà xác quân đội để tìm nhận chồng, bà đã viết lên những vần thơ đau đớn này. Từng dòng từng chữ của bài thơ cứ như ký ức mộng mị của người góa phụ “đi gặp” chồng lần cuối tuôn chảy trong chất ngất thương đau.

Ở tuổi lên năm, khi chiến sự gần tàn, tôi cũng đã được chứng kiến đám ma của người anh họ là sỹ quan nên tôi hiểu thế nào là quan tài kẽm phủ cờ vàng, hằn lên ba sọc đỏ au phũ phàng, tôi cũng hiểu luôn “nghĩa tử nghĩa tận” của việc thăng cấp cho anh lần cuối để người vợ phải nức nở hỏi: “Ai thêm lon giữa hai hàng nến trong?”

Là phụ nữ, tôi càng hiểu hơn nữa lý do tại sao khi được đề nghị dùng thơ để kết thúc một bài phỏng vấn, Nhà Thơ Lê Thị Ý đã không ngần ngại mượn ngay hai câu cuối của bài thơ “Mùi hương, cứ tưởng hơi chồng. Nghĩa trang mà ngỡ như phòng riêng ai!” Riêng tôi, tôi muốn xin bà hãy thêm hai câu trước đó cho đủ bộ nguyên khổ thơ cuối để tả cho hết nỗi đau tột cùng của người góa phụ trẻ.

Trong chiến tranh, có phải cái chết đã là tận cùng bất hạnh của mất mát? Theo tôi không hẳn thế. Không tin, bạn hãy cùng tôi đọc bài thơ Để trả lời cho một câu hỏi của nhà thơ Linh Phương và nghe bài hát Kỷ Vật Cho Em được nhạc sĩ Phạm Duy phổ từ bài thơ này. Ở đây, tôi chỉ muốn bàn về sự mất mát được đề cập ở phần cuối của bài thơ (tôi tự ý phân đoạn bài thơ theo cách hiểu của mình). Có vẻ như người lính trong bài thơ này không chỉ để một phần thân thể lại nơi chiến trường, mà dường như anh đã để lại cả phần hồn tương ứng của mình ở lại với mảnh cơ thể ấy tại nơi đó.

ĐỂ TRẢ LỜI CHO MỘT CÂU HỎI

Thơ: Linh Phương

Em hỏi anh bao giờ trở lại
Xin trả lời mai mốt anh về
Không bằng chiến trận Plei Me
Hay Đức Cơ – Đồng Xoài – Bình Giã

Anh trở về hàng cây nghiêng ngả
Anh trở về hòm gỗ cài hoa
Anh trở về bằng chiếc băng ca
Trên trực thăng sơn màu tang trắng

Mai trở về chiều hoang trốn nắng
Poncho buồn liệm kín hồn anh
Mai trở về bờ tóc em xanh
Vội vã chít khăn sô vĩnh biệt

Mai anh về em sầu thê thiết
Kỷ vật đây viên đạn màu đồng
Cho em làm kỷ niệm sang sông
Đời con gái một lần dang dở

Mai anh về trên đôi nạng gỗ
Bại tướng về làm gã cụt chân
Em ngại ngùng dạo phố mùa xuân
Bên người yêu tật nguyền chai đá

Thì thôi hãy nhìn nhau xa lạ
Em nhìn anh – ánh mắt chưa quen
Anh nhìn em – anh sẽ cố quên
Tình nghĩa cũ một lần trăng trối

Vốn hay thương vay, khóc mướn, đã có lúc tôi thử đặt mình vào vị trí của “em” trong bài thơ và tự hỏi mình sẽ như thế nào trong hoàn cảnh ấy. Rất tự nhiên, tôi thấy mình đòi đóng vai “Lục Vân Tiên” lăng xăng quanh cái người đã từng một thời là tùng quân cho mình nương bóng. Đáp lại, tôi thường chỉ nhận được cái hất tay từ chối. Lần thứ nhất, tôi cảm thông, lần thứ hai, tôi thấy mình hụt hẫng, lần thứ ba, tôi thấy mình bị tổn thương, lần thứ n…. Thôi tôi không viết kịch bản nữa đâu. Có vẻ như với dạng mất mát này, hình ảnh của người trở về không còn “nguyên vẹn” trong lòng người phụ nữ của mình so với kiểu mất mát trong bài hát “Ngày mai đi nhận xác chồng”. Thực tế cuộc sống phũ phàng thế đó, không phải ai cũng có thể mạnh mẽ đủ để vượt qua những mất mát để không làm tổn thương chính bản thân mình và những người xung quanh.

Tôi muốn kết những dòng cảm nhận này của mình bằng bài hát Lòng Mẹ Việt Nam của Nhạc sĩ Lê Thương. Sẽ thật thiếu sót nếu tôi bỏ qua nỗi đau của những Bà Mẹ Việt Nam đã phải đứt ruột rời xa những đứa con khi đất nước rơi vào cơn binh biến. Tôi đã nghe nhiều bài hát ca ngợi về lòng mẹ thương con, nhưng tôi đặc biệt thích bài hát này vì ca từ không chỉ nói về lòng mẹ mà ca ngợi cả tình cảm người con dành cho Mẹ mình nữa. Tôi muốn rơi nước mắt khi nghe đến đoạn người bạn của cậu con trai cả đã lỗi lời thề với anh “Vì người con trai ước rằng khi chết, chớ nói cho bà tin anh vĩnh biệt. Kẻo đem nói thiệt thân mẫu tủi thương…” Ai dám bảo con trai vô tâm vô tính? Nghĩ cho Mẹ đến vậy, hỏi sao Mẹ không đau lòng khi anh ra đi?

LÒNG MẸ VIỆT NAM

Tác giả: nhạc sĩ Lê Thương

Bà tư bán hàng có bốn người con
Thằng hai đã lớn ba em hãy còn
Học theo các trường nay đã thành khôn
Năm loạn lạc kia trong nước Việt Nam

Mấy con của bà đều lên lối đường
Đầu quân chiến trường theo chí người dân
Đem thân lên đường xông pha chiến trường
Đành lòng bỏ xa gia đình từ đó
Kiếp sống tung hoành quên thân xác mình

Hằng mong ước thành công lớn về sau
Mưu sự tại nhân thành sự tại thiên
Suốt ba năm liền bà tư mẫu hiền
Ngày đêm khấn nguyện cho mấy người con

Bà tư nóng lòng đêm nhớ đàn con
Gần đây vài tháng có nghe tiếng đồn
Người con lớn bà đang sống ngoài xa
Nhân cuộc hành binh tháng chín thời kia

Đứa con của bà chẳng may mắc nạn
Ngày nay đã nằm trên chiến địa xa
Đem hung tin về người kia lỗi thề

Vì người con trai ước rằng khi chết
Chớ nói cho bà tin anh vĩnh biệt
Kẻo đem nói thiệt thân mẫu tủi thương
Anh để một thư nhờ người gửi đưa

Chiếc thư mong chờ ngày sau nước độc lập
Con sẽ gặp mẹ đứng chờ con

Bà tư thắp đèn cầu khấn người con
Bà xin cho mấy đứa em hãy còn
Ở trong núi rừng anh dẫn về cho
Song một ngày kia ba lá tình thư

Nói con bây giờ đường xa cách trở
Vậy xin kính thờ đôi chữ bình an
Thương con bao tình đêm ba tấm hình
Bà thề nguyện dâng con mình cho nước

Thân con lưu lạc mẹ xin phó mặc
Đời con muốn đặt tổ quốc ở trên
Thư rằng mẹ xin thành mẹ Việt Nam
Có con sa trường chỉ mong ước rằng
Ngày sau nước còn công ấy nhờ con…

Những ngày này, tôi chỉ biết cầu xin ơn Trên cho nước Việt qua cơn tai biến. Nếu vận hạn đất nước phải trải cơn binh đao, những người Mẹ, người Vợ, người Chị/Em và thậm chí cả những đứa con cũng sẽ phải tiễn đưa người đàn ông của mình ra trận. Việc phải làm thì là người có trách nhiệm, ai cũng sẽ sẵn lòng chung vai. Chỉ cầu mong sự hy sinh của bất cứ ai cũng không phải là vô nghĩa và sẽ không ai phải thành con chốt thí trong một sự sắp đặt hậu trường của những trò chơi bẩn thỉu. Mong lắm thay!

Nguồn: tác giả Uyển Vy – uyenvysaigon70.wordpress.com

Bình luận

Please enter your comment!
Please enter your name here