“Tân Sơn Nhất” hay là “Tân Sơn Nhứt”?

0
110

Tân Sơn Nhất là sân bay đầu tiên trên toàn cõi Việt Nam, được người Pháp xây dựng vào năm 1930 tại làng Tân Sơn Nhứt ở quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định hồi ấy. Vì sân bay được xây trên phần lớn diện tích của làng Tân Sơn Nhứt, nên tên chính thức của sân này từ năm 1930 đến 1975 là “Phi cảng Tân Sơn Nhứt”. Sau 1975 đổi tên lại thành “Sân bay Tân Sơn Nhất”.

Trước khi bản về tên gọi Nhứt hay là Nhất, xin quay lại lịch sử Gia Định hồi đầu thế kỷ 20, khi đó tỉnh Gia Định là một vùng đất rộng lớn bao gồm Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chánh, Tân Bình, Tân Phú, Hóc Môn, Gò Vấp hiện nay, và thêm một phần của Bình Dương, Long An…

Trong Quận Gò Vấp thuộc tỉnh Gia Định có các làng Tân Sơn Nhứt, Tân Sơn Nhì. Khi người Pháp xây sân bay đã lấy gần hết đất của làng Tân Sơn Nhứt, chỉ còn lại 1 ít nên đã nhập phần còn lại của làng Tân Sơn Nhứt vào làng Thạnh Hoà để thành làng mang tên Tân Sơn Hoà. Hiện nay ở quận Tân Bình vẫn còn một con đường mang tên Tân Sơn Hoà, gần bên đó là phường Tân Sơn Nhì thuộc quận Tân Phú.

Như vậy từ thời nhà Nguyễn đến thời Pháp thuộc, địa danh này đã mang tên là Tân Sơn Nhứt, với nghĩa là Nhứt, Nhì.

Vậy tên gọi Tân Sơn Nhất có từ khi nào?

Không có một tài liệu nào ghi rõ, nhưng chắc chắc tên gọi này đã có từ trước năm 1975. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Chinh, từ giữa thập niên 1950, khi có làn sóng di cư của hàng triệu đồng bào miền Bắc vào Nam, và cộng đồng người Bắc không quen với cách gọi là Nhứt, nên đã nói thành Tân Sơn Nhất. Lâu ngày trở thành tên phổ thông và được cả người Nam lẫn Bắc chấp nhận. Người ta vẫn gọi sân bay bằng cả 2 tên Tân Sơn Nhất và Tân Sơn Nhứt. Tuy nhiên tên gọi hành chánh chính thức vẫn là Tân Sơn Nhứt, nếu nhìn lại những tấm hình chụp sân bay ở sau đây.

Đường Võ Tánh, nay là Hoàng Văn Thụ, phía trước là Lăng Cha Cả

Đến sau năm 1975, tên gọi chính thức của sân bay trở thành Tân Sơn Nhất. Kể từ sau đó, ngay cả người miền Nam cũng chấp nhận tên gọi này, ít người nhớ đến cái tên nguyên thuỷ là Tân Sơn Nhứt nữa, cho dù trong văn nói hàng ngày, người Sài Gòn vẫn quen nói là “đứng thứ nhứt, đứng thứ nhì”…

Như vậy, Tân Sơn Nhứt hay Tân Sơn Nhất chỉ là cách gọi theo vùng miền từ trước năm 1975, chứ không phải từ sau này, và cách sử dụng Nhứt hay Nhất không phải là sự “kỳ thị” Nam hay là Bắc, mà chỉ là sự khác biệt về ngôn ngữ vùng miền đã có từ năm 1954 tại miền Nam.

Tương tự, ở trung tâm Sài Gòn có một đại lộ tên là Thống Nhứt, nối từ Sở Thú đến cổng Dinh Độc Lập (hiện nay đường này tên là Lê Duẩn). Người ta quen gọi là đại lộ Thống Nhất, nhưng trên bảng tên đường thì vẫn ghi là Đại Lộ Thống Nhứt. Bạn có thể xem trong hình dưới đây, và hình zoom lớn để thấy chữ trên bảng tên đường.

Xin nhắc thêm một lần nữa là tên “Nhứt” hay “Nhất” chỉ đơn thuần là do sự khác biệt ngôn ngữ, không phải là sự kỳ thị vùng miền. Và một điều cần làm rõ, đó là chữ Nhất đã được sử dụng phổ thông từ trước năm 1975, khi mà cộng đồng người Bắc di cư đã trở thành một phần quan trọng tại miền Nam với nhiều đóng góp lớn ở tất cả các lĩnh vực.

Đường Cộng Hoà, ngõ vào căn cứ quân sự Tân Sơn Nhứt

Vì sao nói chữ “nhất” đã được sử dụng một cách phổ thông ở miền Nam trước 1975? Xin dẫn chứng điều này bằng âm nhạc. Đã có một số bài hát dùng chữ “nhất”, và hầu như không thấy có chữ “nhứt”. Ví dụ nhạc sĩ Phạm Duy có viết lời Việt cho bài hát mang tên Em Đẹp Nhất Đêm Nay, hoặc có ca khúc nổi tiếng mang tên là Tình Khúc Thứ Nhất, nhạc của Vũ Thành An, lời của Nguyễn Đình Toàn, và cả 3 vị nhạc sĩ này đều gốc từ miền Bắc di cư.

Một bài hát khác thuộc thể loại “nhạc vàng”, mang tên Tâm Sự Đời Tôi, có câu: Tình yêu thứ nhất đã đổi ngôi, người yêu thứ nhất đã phụ tôi… Các ca sĩ đều hát là “nhất”, không hát là “nhứt”, và trong tờ nhạc in cũng ghi là nhất.

Sau đây xin chép lại một bài thơ được lưu truyền từ xưa, nói về sự khác biệt ngôn ngữ Nam-Bắc:

Sân bay Tân Sơn Nhất khi còn mang tên Phi cảng Tân Sơn Nhứt
Bên trong sảnh của phi cảng

Một điều đặc biệt là sân bay Tân Sơn Nhứt là thành viên của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) từ trước năm 1975 với mã IATA là SGN (Sài Gòn – Tân Sơn Nhứt), và cho đến tận ngày nay, dù cái tên Sài Gòn không còn tồn tại chính thức, nhưng mã IATA của sân bay Tân Sơn Nhất vẫn là SGN.

Đông Kha (nhacxua.vn)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here